Η κρίση πανικού ορίζεται ως το ξέσπασμα ενός έντονου άγχους, που συνήθως συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα (π.χ. δυσκολία στην αναπνοή ή λαχάνιασμα, αίσθημα πνιγμού, σφίξιμο/πίεση/πόνο στο στήθος, εφίδρωση, μυρμήγκιασμα ή μούδιασμα στα χέρια και στα πόδια, ταχυκαρδία, ζαλάδα, ναυτία κ.ά.) και καταστροφικές σκέψεις (π.χ. θα τρελαθώ, θα καταρρεύσω, θα αρχίσω να ουρλιάζω και θα γελοιοποιηθώ).Τις περισσότερες φόρες διαρκεί από δύο ως τριάντα λεπτά, ωστόσο εκείνη την ώρα το άτομο αισθάνεται ότι θα διαρκέσει για πάντα. Όταν η κρίση υποχωρεί, το άτομο νιώθει εξουθενωμένο, αδύναμο και μπερδεμένο. Οι κρίσεις πανικού είναι ιδιαίτερα τρομακτικές γιατί εμφανίζονται ξαφνικά με συμπτώματα που έχουν ταχύτητα και επηρεάζουν τόσα πολλά μέρη του σώματος ταυτόχρονα οπότε κάνουν το αίσθημα του φόβου και της ανημπόριας μεγαλύτερο. Χωρίς θεραπεία, οι κρίσεις πανικού μπορεί να εκδηλώνονται πολλές φορές στο διάστημα μιας βδομάδας ή καθημερινά.(Derrick Silove&Vijaya Manicavasagar,2014)
Σύμφωνα με το γνωσιακό – συμπεριφοριστικό μοντέλο οι παράγοντες που συνεπιδρούν στην εμφάνιση των κρίσεων πανικού, ομαδοποιούνται σε τρεις ευρείες κατηγορίες. Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει τους ανθρώπους που είναι ευάλωτοι ως αποτέλεσμα της κράσης, της ιδιοσυγκρασίας τους ή εξαιτίας των εμπειριών που είχαν στα πρώτα χρόνια της ζωής τους. Έπειτα, στη δεύτερη κατηγορία, υπάρχουν άμεσοι στρεσογόνοι ή εκλυτικοί παράγοντες που φέρνουν μια αιφνίδια κρίση. Τέλος, υπάρχει ένα σύνολο παραγόντων διαιώνισης που ασκούν επίδραση και συντηρούν τη διεργασία δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο, μέσα στον οποίο οι κρίσεις πανικού επιδεινώνονται ή εμφανίζονται πιο συχνά. Ο φαύλος κύκλος των κρίσεων πανικού ξεκινά με ένα εκλυτικό ερέθισμα είτε εξωτερικό, π.χ. μια κατάσταση όπου το άτομο είχε κατά το παρελθόν μια κρίση πανικού, αλλά συνήθως είναι εσωτερικό, κυρίως σκέψεις, εικόνες της φαντασίας και σωματικά ενοχλήματα. Το άτομο αντιλαμβάνεται το εκλυτικό ερέθισμα ως απειλή .Επειδή νιώθει ότι απειλείται φοβάται ότι θα του συμβεί κάτι κακό. Ο φόβος δημιουργεί σωματικά συμπτώματα όπως ταχυκαρδία, ζάλη κ.ά. Τα συμπτώματα αυτά ερμηνεύονται από το άτομο καταστροφικά και επιβεβαιώνουν ότι πράγματι πρόκειται να πάθει κάτι κακό. Αυτό αποτελεί νέα απειλή και έτσι ο φαύλος κύκλος συνεχίζεται.( (Derrick Silove&Vijaya Manicavasagar,2014)
Για να κατανοηθεί η κρίση πανικού, είναι σημαντικό να κατανοηθεί πρώτα η φυσιολογική αντίδραση απέναντι στην άσκηση ψυχολογικής πίεσης. Ένα ξαφνικό σοκ ή μια απειλή προκαλούν υπερβολικό φόβο στον καθένα. Ξαφνικά το άτομο βρίσκεται σε εγρήγορση και επαγρύπνηση, η καρδιά του πάει να σπάσει, το δέρμα ζαρώνει και τρέμει λίγο. Πρόκειται για μια φυσιολογική αντίδραση «μάχη-φυγή» η οποία μας ωθεί να αμυνθούμε όταν αισθανόμαστε απειλή. Η παραπάνω αντίδραση ελέγχεται από τα κέντρα του νευρικού συστήματος, τα οποία με τη σειρά τους ελέγχουν τους μυς των εσωτερικών οργάνων και τους αδένες του σώματος και το οποίο ενεργοποιείται μόλις ο εγκέφαλος λάβει ένα απειλητικό μήνυμα από τον εξωτερικό κόσμο, αντιδρά στιγμιαία και χωρίς καμία συνειδητή παρακίνηση. Στην κρίση πανικού, η αντίδραση «μάχη-φυγή» ενεργοποιείται με απρόσφορο τρόπο σε καταστάσεις οι οποίες, αν και στρεσογόνες δεν είναι πραγματικά επικίνδυνες. Η συντήρηση του φαύλου κύκλου οφείλεται σε ψυχολογικούς παράγοντες, όπως ο «ο φόβος του φόβου» και ο φόβος της ασθένειας. Ένα ευάλωτο άτομο μπορεί να βρίσκεται σε κατάσταση έντονης ψυχολογικής πίεσης εξαιτίας του φόρτου εργασίας ή των προβλημάτων στο σπίτι και χωρίς να το συνειδητοποιεί το επίπεδο έντασης που βιώνει το ωθεί πάρα πολύ κοντά στην ουδό έκλυσης του πανικού και αν προστεθεί ένας στρεσογόνος παράγοντας όπως θόρυβος, πολυκοσμία, φως πιέζουν πέρα από αυτό την ουδό, οπότε εμφανίζει μια κρίση πανικού. Και επειδή οι αντιδράσεις του αυτόνομου νευρικού συστήματος είναι ακατέργαστες και πρωτόγνωρες, δεν «κρίνει», αφού το επίπεδο έντασης είναι τόσο υψηλό, η κατάσταση πρέπει να είναι επικίνδυνη. «Η κατάσταση επιδεινώνεται από την ισχυρή εξάρτηση ανάμεσα στην εμφάνιση της αντίδρασης μάχη-φυγή και σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Για να σας προστατεύσει από ένα μελλοντικό κίνδυνο, το νευρικό σύστημα θυμάται ποια ήταν η κατάσταση στην οποία εμφανίστηκε η αντίδραση της εγρήγορσης. Στη συνέχεια σας προειδοποιεί παράγοντας πρώιμα συμπτώματα άγχους κάθε φορά που πλησιάζετε αυτήν ή κάποια παρόμοια κατάσταση. Με τον τρόπο αυτό εγκαθίσταται ο φαύλος κύκλος του φόβου, της αποφυγής και της αγοραφοβίας.» (Derrick Silove&Vijaya Manicavasagar,2014,σελ.57-58)
ΠΗΓΕΣ
Feltham,C. &Horton,I. (2000) . Οδηγός Συμβουλευτικής & Ψυχοθεραπείας. Αθήνα:Π.Ασημάκης
Silove,D. & Manicavasagar,V. (2014). Ξεπερνώντας Τον Πανικό. Αθήνα : Πεδίο